Ja ku jemi sërish këtë vit, duke pritur së bashku Panairin e Librit. Më duket sikur ishte dje kur nisëm këtë “ritual” të sugjerimeve që nga viti 2020.
Zgjedhjet i lashë t’i udhëheqë instinkti dhe pulsi i shpirtit në këtë periudhë. Letërsia ka këtë të bukurën: të shtyn drejt të panjohurës, ku ose gjen diçka që të ngjan dhe të përshtatet, ose ndesh diçka që nuk do ta kishe zgjedhur kurrë vetë, por që të sfidon në mendime.
Për të gjithë ata që më pyesin: Panairi i Librit 2025 zhvillohet më 12–16 nëntor, te Pallati i Kongreseve, Bulevardi “Dëshmorët e Kombit”, Tiranë. Orari për vizitorë është rreth 09:00–20:00 çdo ditë.
Unë këtë vit nuk do të mund të jem fizikisht në panair; prandaj do t’i blej librat online te adrionltd.com. Zakonisht ka ulje gjatë këtyre datave dhe, nëse jeni përdorues të Vodafone, mund të shtoni edhe kuponin e zbritjes për rreth 20% shtesë. Për mua, kjo shpesh rezulton më e leverdishme se sa blerja në panair.
Megjithatë, nëse dëshironi të bëni një shëtitje në panair dhe të merrni atmosferën që krijojnë shtëpitë botuese, ju kuptoj plotësisht. Mirë, le të nisim me listën time. Gati?
Tesi e d’Erbervilëve nga Thomas Hardy
Një tragjedi realiste viktoriane që nis në fshatra të qetë bujqësorë dhe, pak e nga pak, shndërrohet në një kritikë të mprehtë shoqërore. Tess, një vajzë fshati punëtore, futet nga ambicia e familjes për një lidhje të vjetër me emër në qarqe ku pamja vlen më shumë se drejtësia, dhe një takim i gabuar ia shtrembëron udhën. Ajo përpiqet të rindërtojë jetën: punon, mbahet te përditshmëria dhe lejon të marrë trajtë një dashuri e qetë, por rregullat e pamëshirshme dhe fati i ashpër i dalin sërish përpara. Thelbi është përpjekja e saj për një jetë të thjeshtë e të denjë, ndërsa bota nuk luan ndershëm. Romani lëviz mes fatit dhe vullnetit të lirë, pastërtisë dhe hipokrizisë, klasës dhe varfërisë rurale, seksualitetit dhe natyrës, me një ton lirik, të zymtë dhe fatalist. Më tërhoqi sepse dua të hyj në jetën e një vajze nga fshati dhe të shoh rutinën e saj përballë një bote që e njeh pak; jam vërtet në gjendje për një jetë të qetë fshati.
Letra e verdhë e murit nga Charlotte Perkins Gilman
Një tregim i shkurtër gotik i periudhës së vonë viktoriane, i rrëfyer përmes shënimeve të ditarit dhe i konsideruar një vepër pioniere e trillimit psikologjik feminist; një nënë e re çohet në një shtëpi të qetë fshati për të “pushuar” nën një kurë të rreptë, pa punë, pa shkrim dhe pa stimulim, vendoset në një ish-çerdhe me letër-muri të verdhë që po shkëputet dhe i thuhet të mos u besojë ndjenjave të veta; pa asgjë për të bërë dhe për të folur, ajo fillon të mbajë fshehurazi një ditar, ndërsa dita-ditës dhoma, letra e murit dhe mendimet e saj ngatërrohen gjithnjë e më shumë, dhe nevoja për t’u dëgjuar bëhet urgjente; temat rrotullohen rreth autonomisë kundrejt kontrollit, paternalizmit mjekësor, ankthit pas lindjes, izolimit, perceptimit dhe realitetit, me një ton intim, klaustrofobik dhe shqetësues; për mua është një triler psikologjik që më lejon të futem në gjendjen dhe mendimet më të errëta të një personazhi, aq më tepër kur vjen në formë ditari, dhe si dikush që pëlqen të sfidojë mendimet e veta dhe të kuptojë natyrën njerëzore, besoj se ky libër i shkurtër do të më japë pikërisht atë që kërkoj, me shpresën që të mos më krijojë neveri gjatë leximit.
Intermexo nga Sally Rooney
Një roman bashkëkohor letrar, i vendosur në Irlandë. Dramë familjare e thurur me romancë dhe shah. Peteri dhe Ivani Kubek janë vëllezër shumë të ndryshëm. Peteri, avokat i suksesshëm në Dublin dhe në të tridhjetat, tronditet nga vdekja e të atit, përdor pilula gjumi dhe rrëshqet mes dy lidhjeve: dashurisë së tij të parë, Sylviasë, dhe Naomisë, një studente e pavarur universitare. Ivani, njëzet e dy vjeç dhe shahist garues, është temperamenti i qetë dhe i përmbajtur, poli i kundërt i Peterit. Në javët e para të zisë ai njeh Margaretin, një grua më e madhe në moshë që përballet me të shkuarën e vet, dhe lidhja e tyre merr shpejt një ritëm të fortë. Romani ndjek këtë kohë të ndërmjetme, ku dëshira, dëshpërimi dhe mundësia reale përplasen, dhe të dy burrat vënë në provë kufijtë e një jete që përpiqet të mos shpërbëhet. Temat prekin pikëllimin dhe vëllazërinë, raportin mes dashurisë dhe pushtetit, dinamikën e diferencës në moshë, marrëdhënien me punën dhe identitetin. Toni mbetet intim, me sy të kthjellët dhe me një melankoli të qetë. Më pëlqejnë shumë historitë familjare. Aq më tepër kur në qendër janë vëllezër, sepse kjo nuk është e zakonshme. Kur hyn edhe shahu, futen menjëherë zgjuarsia dhe strategjia. Më tërheq edhe diferenca në moshë kur gratë janë më të mëdha. Kam lexuar se klubet e librave debatojnë gjatë mbi zgjedhjet e personazheve. Kjo ma shton kureshtjen. Nuk besoj se do të zhgënjehem.
Udha për te Fari nga Virginia Woolf
Roman familjar modernist, i vendosur në bregdetin skocez, i rrëfyer përmes zërave të brendshëm që lëvizin lirshëm dhe jo përmes kthesave të mëdha të komplotit. Gjatë dy qëndrimeve në një shtëpi buzë detit, familja Ramsay dhe disa miq rrotullohen rreth një plani të vogël, vizitës te fari, që shtyhet pareshtur. Gjatë romanit hasim skena të qeta: darka që zgjaten, një piktore që përpiqet të mbarojë një telajo të vështirë, përplasje të vogla mes prindërve, fëmijëve dhe mysafirëve. Vitet rrëshqasin në sfond. Shtëpia duket sikur përthith dhe ruan ndryshimet. Kur mundësia për udhëtimin drejt farit më në fund kthehet, secili e sheh ndryshe, si synim, si kujtim, si mbyllje. Aty qëndron zemra e vërtetë e rrugëtimit. Temat prekin kohën dhe kujtesën, artin dhe perceptimin, rolet familjare dhe idealet. Tregimi është intim, i rrjedhshëm dhe reflektues. Virginia Woolf është shkrimtarja ime e preferuar. Kjo mjafton që libri të jetë në listën time, por po shtoj edhe pak informacion. Në shkrimet e saj do të gjeni një vërshim ndërgjegjeje: mendimet e personazheve vijnë shpejt dhe jepen pa filtra. Realiteti dhe ndjesitë ngatërrohen shumë, sa bëhet e vështirë të dallosh ku fillon njëra dhe ku mbaron tjetra. Ka shumë metafora dhe simbolikë, si edhe një kod gjuhësor kërkues. Paç fat nëse e fut në listën tënde!
Vilet e zemërimit nga John Steinbeck
Roman i vendosur në Depresionin e Madh, që nis si udhëtim familjar dhe përfundon si vështrim i mprehtë ndaj pabarazisë dhe shfrytëzimit. Të dëbuar nga ferma e tyre në Oklahoma prej thatësirës dhe borxheve, familja Joad mbledh ç’të mundet dhe niset për në Kaliforni, pas premtimit për punë të ndershme. Udhëtimi i çon në kampe të mbipopulluara, në punë të përkohshme dhe në zhgënjime përballë premtimeve të bukura. Tom Joad sapo ka dalë nga burgu me kusht. Ish-predikuesi Jim Casy dhe, mbi të gjitha, Ma Joad e mbajnë familjen të lidhur, duke i shtyrë përpara mes vogëlsirave të përditshme, mirësive të rralla dhe vendimeve të vështira. Romani ndjek përpjekjen e tyre për të qëndruar bashkë kur sistemi dhe fati u kthehen kundër. Temat prekin dinjitetin kundrejt çnjerëzimit, punën dhe solidaritetin, qëndresën familjare, pushtetin e korporatave, migrimin dhe zhvendosjen, besimin dhe dyshimin. Toni është i ashpër, i dhembshur dhe thellësisht njerëzor. Nga i njëjti autor kam lexuar “Njerëz dhe minj” dhe më ka pëlqyer qasja e tij e përmbajtur, njerëzore, me një realizëm të kthjellët që i shmanget melodramës. Më tërheq të shoh si sillet njeriu përballë një depresioni ekonomik e humanitar dhe sa gjatë mund të ruajë integritetin. Për këtë libër kam hasur mendime të ndryshme. Disa thonë se është i gjatë dhe i ngarkuar me detaje të mërzitshme. Të tjerë e cilësojnë si një ndër përvojat më tronditëse të leximit. Unë i kuptoj të dyja palët dhe e pranoj sfidën.
Miku i vogël nga Donna Tartt
Mister letrar në traditën gotike të Jugut amerikan, i vendosur në një qytet të vogël të Misisipit. Vite pas vdekjes së pazgjidhur të vëllait të madh, Harriet, 12 vjeçe, e mprehtë, e vendosur dhe e lodhur nga heshtja e të rriturve, vendos ta zbulojë vetë të vërtetën. Me shokun e saj entuziast, Helyn, ajo ndjek thashetheme dhe copëza kujtimesh, fiksohet pas një klani vendas problematik dhe nis të fusë hundët në vende ku nuk bën të shkojë një fëmijë. Ajo që nis si një hetim oborri kthehet në një kërkim të rrezikshëm veror, teksa imagjinata e madhe e Harrietit përplaset me rrezikun real dhe me jetët e trazuara të të rriturve përreth. Temat prekin pafajësinë përballë realitetit, pikëllimin, fiksimin, raportin mes drejtësisë dhe hakmarrjes, si edhe shtresëzimet shoqërore dhe racore në Jug. Atmosfera është përthithëse, me ritëm që ndizet ngadalë dhe me humor të errët. Çfarë të them më shumë. Një mister për t’u zgjidhur dhe një shkrimtare e mençur që rrëfen bukur. Në list, pa diskutim.
Në qiell ka lumenj nga Elif Shafak
Roman letrar që lëviz mes së kaluarës dhe së tashmes, me nuanca të realizmit magjik, i lidhur rreth dy lumenjve të mëdhenj, Tamizit dhe Tigrit. Përshkruan tri jetë që preken nga uji dhe nga tregimet: një djalë i epokës viktoriane që magjepset nga pllakat e lashta, një studiues i ujit në Londrën e sotme dhe një vajzë nga një komunitet i vjetër në Irak që përballet me luftëra dhe me diga që ndryshojnë vendlindjen. Rrugët e tyre, nga shkenca te miti dhe kujtesa, e tejkalojnë hapësirën dhe kohën. Edhe udhëtimi i një pike shiu mund t’i lidhë njerëz që s’do të takoheshin kurrë. Temat prekin ujin dhe kujtesën, mërgimin dhe përkatësinë, raportin mes shkencës dhe mitit, mbijetesën kulturore dhe ndryshimet mjedisore. Stili është lirik, njerëzor, me një tension të lehtë në sfond. Nga e njëjta autore kam lexuar “Ishulli i pemëve të zhdukura” dhe më ka pëlqyer shumë ndërthurja e mitit dhe e traditave. I njëjti premtim më vjen edhe këtu. Shpresoj të mos zhgënjehem, edhe pse po e marr me pak hezitim.
Kryevepra nga Belinda Alexandra
Mister dhe romancë historike pasluftës, e vendosur në Parisin e vitit 1946, me një nuancë nga bota e artit. Eve Archer mbërrin në Paris për të gjetur të atin që s’e ka njohur kurrë dhe përfshihet në një garë për t’ia pastruar emrin, pasi ai akuzohet për tradhti lidhur me artin gjatë luftës. Një gjurmë e fshehur në një pikturë dhe dëshmia e një artisti rus të traumatizuar mund ta shpëtojnë, nëse Eve arrin të zbulojë çfarë ndodhi vërtet gjatë pushtimit. Prisni studio pikture, kafene dhe arkiva, teksa ajo i mbledh fije-fije copat e historisë. Temat prekin artin dhe identitetin, të vërtetën kundrejt reputacionit dhe kujtesën pas luftës; toni është romantik, i tensionuar dhe të mban pezull. Më pëlqen shumë ajo që premton si ngjarje dhe atmosferë; fakti që ndërthuret arti me sekretet dhe një figurë ruse më bind edhe më shumë. Mezi po pres ta lexoj.
Deti nga John Banville
Roman letrar i përmallshëm, i vendosur në një qytet bregdetar irlandez dhe i rrëfyer në vetën e parë, mbi kujtime dhe humbje. Pas vdekjes së gruas, Max Morden kthehet në vendin ku kaloi një verë të fëmijërisë. Ai qëndron në një shtëpi të vjetër të rrënuar dhe lëviz mes së tashmes dhe kujtimeve për familjen Grace, e cila dikur e magjepste nga bregu. Ditët kalojnë, kujtimet grumbullohen dhe takohen me jetën e pakëndshme të të rriturve që ai po shmang. Gradualisht gjithçka çon drejt një përballjeje të qetë. Temat prekin kujtesën dhe pikëllimin, autoportretin, kalimin e kohës, artin dhe perceptimin. Tregimi është lirik, intim dhe melankolik. Atmosfera më jep një ndjesi qetësie. Skenat pranë detit më sjellin kënaqësi dhe më fusin në mendime. Më pëlqen të hyj në botën e brendshme të dikujt tjetër dhe të shoh ngjarjet përmes ndjesive dhe kujtimeve të turbullta. Jam gati për gjendjen ku do të më çojë ky libër.
Rivalë hyjnorë nga Rebecca Ross
Iris Winnow, tetëmbëdhjetë vjeçe, punon si gazetare e re dhe përpiqet të mbajë familjen bashkë: nëna ka varësi nga alkooli, vëllai mungon në front. Ajo shpreson për një ngritje detyre në Oath Gazette dhe ka konkurrencë të fortë me kolegun e ftohtë, por shumë të zot, Roman Kitt. Kur Iris i shkruan vëllait letra dhe i fut nën derën e dollapit, letrat zhduken si me magji dhe përfundojnë te Romani, i cili i kthen përgjigje pa u zbuluar. Pa e ditur kush është tjetri, të dy krijojnë një lidhje të sinqertë dhe të ngrohtë përmes letrave, ndërkohë që lufta mes perëndive përhapet dhe puna i çon drejt vijës së parë. Kjo është një histori për dy të rinj që rriten, guxojnë dhe gjejnë shpresë, në redaksi, në front dhe në ato letra që i mbajnë gjallë; temat prekin dashurinë nën zjarr, besimin dhe dyshimin, klasën dhe ambicien, fuqinë e fjalës, me një ton të ngrohtë, romantik dhe shpresëdhënës, me fije rreziku dhe humbjeje. Kam nevojë që në çdo blerje të shtoj edhe një libër bashkëkohor me magji dhe fantazi, ndaj për këtë arratisje mezi po pres.
Kjo ishte lista ime për Panairin e Librit 2025. Ndoshta do të shtoj edhe ndonjë titull më vonë, por këta të mësipërmit do t’i marr me siguri. Si ju duken? Shpresoj që instinkti im të mos ketë gabuar; edhe nëse ndodh, nuk ka problem, letërsia është eksplorim. Uroj të keni gjetur diçka që ju ka ngjallur interesin. Blerje të këndshme dhe lexim të mbarë! Nëse keni ndonjë sugjerim ose mendim pasi ta keni lexuar këtë artikull, më shkruani në Instagram.
